Een grillpan lijkt op het eerste gezicht gewoon een koekenpan met ribbels. Tot je er echt mee gaat koken. Dan merk je dat het resultaat anders is: je krijgt grillstrepen, je eten ligt niet in een laag vet of vocht, en sommige ingrediënten worden juist lekkerder of juist lastiger. Als je snapt wat een grillpan precies doet, weet je ook meteen of het een pan is die jij vaak gaat pakken.
Wat is een grillpan precies?
Een grillpan is eigenlijk een koekenpan met een geribbelde bodem. Die ribbels zorgen dat het eten niet overal contact maakt met het metaal. Het vet en vocht dat vrijkomt zakt naar de geultjes, in plaats van dat je eten er in blijft liggen.
Dat is meteen het belangrijkste verschil met een gladde pan. In een gewone koekenpan bak je vaak meer vlak, dus met een groter contactoppervlak. In een grillpan bak je in stroken, waardoor je die typische strepen krijgt.
Waarom zitten er ribbels in een grillpan?
De ribbels hebben twee functies. De eerste is smaak en uiterlijk, want alleen de ribbels raken je eten echt aan en daar ontstaat bruining. Het tweede is dat vet en vocht weg kan lopen, wat handig is bij bijvoorbeeld spek, worst of een vet stuk vlees.
Er is wel iets om rekening mee te houden. Dat vet en vocht blijft onderin de geultjes zitten en kan gaan roken als het te heet wordt. Dat hoort een beetje bij grillen in huis, maar je merkt het sneller dan bij een gewone gladde pan.
Wat is het verschil met barbecue, grillplaat en contactgrill?
Een grillpan is geen barbecue. Op een barbecue hangt je eten boven open vuur of hete kolen, en daar komt ook rook van houtskool of briketten bij. Dat is een andere smaak dan wat je in een pan krijgt.
Een grillplaat is meestal groter en platter, vaak voor meerdere dingen tegelijk. Een grillpan is compacter en heeft hogere randen, wat fijn is tegen spetters. Een contactgrill klemt je eten tussen twee platen, dat gaart aan twee kanten tegelijk en dat is weer echt iets anders.
Waarvoor is een grillpan handig?
Een grillpan is vooral handig als je snel een geroosterd effect wilt, zonder meteen naar buiten te gaan of gedoe te hebben met een barbecue. Het werkt goed voor vlees, stevige vis, groente en sommige vleesvervangers. Denk aan courgette, aubergine, paprika, mais, kipfilet, burgers en zalm.
Niet alles wordt er mooier van. Dingen die veel saus hebben of die je juist overal gelijkmatig bruin wilt hebben, vinden een gladde pan vaak fijner. Ook kleine stukjes, zoals champignonschijfjes, laten minder duidelijk verschil zien door de ribbels.
Welke soorten grillpannen zijn er?
Er zijn grofweg drie materiaalsoorten die je het meest ziet. Ze doen allemaal hetzelfde trucje met ribbels, maar voelen in gebruik wel anders aan.
Gietijzer
Gietijzer is zwaar en houdt warmte lang vast. Dat is fijn als je stevige hitte wilt en de pan niet meteen wil laten afkoelen als je iets in de pan legt. Het vraagt wel wat meer onderhoud en je moet hem goed droog opbergen.
Aluminium met antiaanbaklaag
Dit is licht en vaak het makkelijkst schoon te maken. Het is vooral prettig als je geen zin hebt in gedoe en je vaak groente of vis bakt. Je moet alleen wat netter omgaan met krassen, dus liever geen metalen spatels.
RVS
RVS kan heel fijn zijn als je graag een pan hebt die tegen een stootje kan. Wel eerlijk: plakken gebeurt sneller als je timing niet lekker is. RVS grillpannen zie je minder vaak, maar ze bestaan zeker.
Qua vorm kom je vaak rond en vierkant tegen. Vierkant geeft meer bakoppervlak op dezelfde plek op je kookplaat. Rond is vaak iets handiger met bewegen en schoonmaken, vooral bij kleinere maten.
Grillpan op verschillende warmtebronnen
Grillpan op gas
Op gas reageert een grillpan snel. Je zet het vuur hoger of lager en je merkt het meteen. Het nadeel is dat de hitte niet altijd perfect gelijk verdeeld is, zeker bij een grotere grillpan. Bij vierkante modellen zie je soms dat het midden het heetst is en de hoeken wat achterblijven.
Grillpan op inductie
Inductie werkt super direct, maar vraagt wel om een grillpan met een goede vlakke bodem. Als de bodem niet mooi vlak is, dan heb je minder contact en dus minder goede warmteoverdracht. Bij zwaardere grillpannen merk je vaak dat de warmte stabiel blijft, wat prettig is als je iets wilt aanzetten zonder dat de temperatuur steeds inzakt.
Grillpan in de oven
Niet elke grillpan mag de oven in. Bij gietijzer is dat vaak geen probleem, maar bij pannen met plastic of houten grepen juist wel. Ook bij sommige antiaanbak grillpannen zit er een maximale oventemperatuur op. Dit is vooral handig om te weten als je een grillpan ziet als een pan die meer kan dan alleen op het fornuis.
Voordelen en nadelen van een grillpan
Een grillpan is niet per se beter, het is vooral een andere manier van bakken.
Voordelen
• Grillstrepen en een geroosterde smaakbeleving
• Vet en vocht kunnen wegzakken tussen de ribbels
• Handig voor groente, vlees en stevige vis als je net wat meer bite wil
Nadelen
• Schoonmaken kost vaker meer moeite door de ribbels
• Het kan sneller roken, zeker bij vet vlees
• Je krijgt niet overal evenveel bruining omdat alleen de ribbels contact maken
Schoonmaken en onderhoud
Schoonmaken is bij een grillpan echt een eigen ding, puur door die ribbels. Bij een pan met antiaanbaklaag werkt warm water met een zachte borstel of spons het fijnst. Even laten staan mag, maar niet uren weken, daar wordt de coating niet blij van.
Bij gietijzer is het vooral belangrijk dat je roest voorkomt. Dus na het schoonmaken goed drogen en, als je pan dat nodig heeft, een heel dun laagje olie. Zie je roest, dan is het meestal geen ramp, maar dan moet je hem wel weer netjes herstellen.
Een fout die vaak gebeurt: een loeihete pan direct onder koud water houden. Bij gietijzer kan dat spanning geven en bij coatings is het ook niet ideaal. Even kort laten afkoelen scheelt gedoe.
Wanneer je beter geen grillpan kiest
Als je vooral sausgerechten, eieren, pannenkoeken of delicate vis bakt, dan is een gladde pan meestal relaxter. Ook als je een hekel hebt aan schrobben, dan kan een grillpan je gaan irriteren. Dan is het zo’n pan die achter in de kast belandt omdat je er elke keer tegenop ziet.
Als je juist vaak vlees of groente maakt en je vindt die grillstructuur leuk, dan is het een handige aanvulling. En als je al een goede koekenpan hebt, zie ik een grillpan vooral als extra pan voor specifieke momenten.
